Uwaronkowana
promieniowaniem słonecznym temperatura
Wilgotność
powietrza
Wilgotność wielkość określająca
zawartość wody (lub pary wodnej) w substancji stałej lub gazowej;
wilgotność materiałów stałych określa się zwykle stosunkiem
masy wody zawartej w materiale do masy suchego materiału (w. właściwa,
wyrażana w kg/kg), w. gazów stosunkiem masy pary wodnej
zawartej w pewnej objętości gazu do tej objętości (w. bezwzględna, w
kg/m3) lub stosunkiem ciśn.
cząstkowego pary wodnej zawartej w danym gazie do prężności pary wodnej
nasyconej w tej samej temp. (w. względna, w %).
Zachmurzenie
i opady
Cisnienie
atmosferyczne i związane z nim wiatry w lipcu i styczniu
Strefy
klimatyczne na Ziemi
Na
przestrzeni historii Ziemi ulegał licznym zmianom zachodzącym dzięki
oddziaływaniom zewnętrznym na system klimatyczny lub wytworzonym
wewnątrz tego systemu. Do zewnętrznych czynników
generujących zmiany klimatu zaliczyć można: zmienną aktywność Słońca i
zmiany w dopływie promieniowania słonecznego, zmiany w konfiguracji
lądów i oceanów, tworzenie się i zanikanie
prądów morskich, ewolucję biosfery, zmiany składu atmosfery,
erupcje wulkaniczne, a w okresie ostatnich kilkuset lat
również działalność człowieka.
Kriosfera (lody morskie, lądolody, lodowce górskie i trwała
zmarzlina), a także biosfera (szczególnie roślinność na
lądach i fitoplankton), są w znacznym stopniu produktami klimatu, ale
równocześnie aktywnymi, wewnętrznymi czynnikami
wpływającymi na przebieg procesów formujących klimat.
klimaty kuli ziemskiej układają się strefowo, w przybliżeniu
równoleżnikowo. Są to strefy klimatyczne: równikowa
(gorąca, małe roczne amplitudy temperatur, wilgotna, z zaznaczającą się
porą suchą na pn. i pd. od równika, opady maks. przy
zenitalnym położeniu Słońca), zwrotnikowa (b. gorąca latem, ciepła
zimą, okresowo lub stale sucha z dużymi dobowymi amplitudami
temperatur), podzwrotnikowa (ciepła, o zróżnicowanej ilości
opadów i czasie ich występowania), umiarkowana (o znacznym
zróżnicowaniu temperatury i opadów),
okołobiegunowa (zimna i sucha). W każdej strefie istnieją
różne typy klimatów,
uwarunkowane wzniesieniem terenu, odległością od oceanów i
położeniem w stosunku do nich. Są to klimaty: górski (chłodny, zwykle bardziej
wilgotny niż na nizinach, z piętrami klim.), morski (o niewielkich wahaniach
temperatury i dość wysokich opadach, z maksimum w zimie; typowy gł. dla
strefy umiarkowanej), kontynentalny (o dużych rocznych
wahaniach temperatury � b. niska zimą, i niewielkich opadach, z
maksimum w lecie; występuje gł. w strefie umiarkowanej), śródziemnomorski (ciepły, z suchym latem
i deszczową zimą; charakterystyczny dla strefy podzwrotnikowej), monsunowy (ciepły, z suchą zimą i
deszczowym latem; występuje w strefie podzwrotnikowej i umiarkowanej), klimat pustyń (skrajnie suchy, zwł. w
strefie zwrotnikowej, lecz także w głębi kontynentów strefy
podzwrotnikowej i umiarkowanej) i in.
Pierwszej klasyfikacji
k.
dokonali Grecy (III w. p.n.e.), dzieląc Ziemię na 5 stref, w zależności
od kąta padania promieni słonecznych (klimaty solarne): gorącą, 2
umiarkowane i 2 chłodne, rozgraniczone zwrotnikami i kręgami polarnymi.
Nowsze klasyfikacje pojawiły się dopiero w końcu XIX w.; A. Supan, A.I.
Wojejkow, W. Köppen wyróżnili również 5
stref termicznych, ograniczonych izotermami określonej wartości. W XX
w. dokonano b. licznych podziałów klimatów na
strefy i typy (W. Köppen, E. de Martonne, L.S. Berg i in., z
Polaków W. Gorczyński, W. Okołowicz), opartych na
wskaźnikach termicznych i wilgotnościowych, często uwzględniających
typy roślinności. Spośród nich najbardziej rozpowszechnił
się podział Köppena, oparty na wartościach średnich
miesięcznych temperatur, wielkości opadów rocznych i ich
rocznym przebiegu (na półkuli 5 stref, 11 typów
klimatu). Z lat 40. pochodzi klasyfikacja klimatów B.P.
Alisowa (tzw. genetyczna), przeprowadzona na podstawie przeważających
(w ciągu całego roku lub sezonowo) typów mas powietrznych
(na półkuli 7 stref). Podział klimatów świata
Okołowicza jest oparty na rozmieszczeniu zespołów
fitosocjol. z uwzględnieniem stosunków termicznych i
opadowych.
|