KLIMAT [gr.], całokształt warunków pogodowych charakterystyczny dla  obszaru lub miejsca, kształtujący się pod wpływem położenia geograficznego i właściwości fizycznych tego obszaru, określony na podstawie wieloletnich obserwacji.

Widmo promieniowania.

Cała energia jaką Ziemia otrzymuje od Słońca i jaką oddaje w kosmos jest energią promieniowania elektromagnetycznego. Zarówno Ziemia, jak i atmosfera modyfikują widmo promieniowania słonecznego. Jest ono odbijane, pochłaniane i emitowane ponownie w innych długościach fal. Bilans promieniowania na powierzchni Ziemi decyduje o temperaturze naszej planety, a obecność atmosfery w zasadniczy sposób wpływa na ten bilans. Słońce jest pierwotnym źródłem energii, niezbędnej dla większości procesów zachodzących na Ziemi. Promieniowanie słoneczne (jego widmo) docierające do górnych warstw atmosfery jest w zasadzie promieniowaniem ciała doskonale czarnego o temperaturze ok. 6000 K. Niemal cała energia tego promieniowania przypada na pasmo widzialne i bliską podczerwień tzn. długości fal od 0.4 mm do 0.8 mm, z maksimum dla długości fali ok. 0.5mm

Wilgotność wielkość określająca zawartość wody (lub pary wodnej) w substancji stałej lub gazowej; wilgotność materiałów stałych określa się zwykle stosunkiem masy wody zawartej w materiale do masy suchego materiału (w. właściwa, wyrażana w kg/kg), w. gazów — stosunkiem masy pary wodnej zawartej w pewnej objętości gazu do tej objętości (w. bezwzględna, w kg/m³) lub stosunkiem ciśn. cząstkowego pary wodnej zawartej w danym gazie do prężności pary wodnej nasyconej w tej samej temp. (w. względna, w %).

    Na przestrzeni historii Ziemi ulegał licznym zmianom zachodzącym dzięki oddziaływaniom zewnętrznym na system klimatyczny lub wytworzonym wewnątrz tego systemu. Do zewnętrznych czynników generujących zmiany klimatu zaliczyć można: zmienną aktywność Słońca i zmiany w dopływie promieniowania słonecznego, zmiany w konfiguracji lądów i oceanów, tworzenie się i zanikanie prądów morskich, ewolucję biosfery, zmiany składu atmosfery, erupcje wulkaniczne, a w okresie ostatnich kilkuset lat również działalność człowieka.
    Kriosfera (lody morskie, lądolody, lodowce górskie i trwała zmarzlina), a także biosfera (szczególnie roślinność na lądach i fitoplankton), są w znacznym stopniu produktami klimatu, ale równocześnie aktywnymi, wewnętrznymi czynnikami wpływającymi na przebieg procesów formujących klimat.
    klimaty kuli ziemskiej układają się strefowo, w przybliżeniu równoleżnikowo. Są to strefy klimatyczne: równikowa (gorąca, małe roczne amplitudy temperatur, wilgotna, z zaznaczającą się porą suchą na pn. i pd. od równika, opady maks. przy zenitalnym położeniu Słońca), zwrotnikowa (b. gorąca latem, ciepła zimą, okresowo lub stale sucha z dużymi dobowymi amplitudami temperatur), podzwrotnikowa (ciepła, o zróżnicowanej ilości opadów i czasie ich występowania), umiarkowana (o znacznym zróżnicowaniu temperatury i opadów), okołobiegunowa (zimna i sucha). W każdej strefie istnieją różne typy klimatów, uwarunkowane wzniesieniem terenu, odległością od oceanów i położeniem w stosunku do nich. Są to klimaty: górski (chłodny, zwykle bardziej wilgotny niż na nizinach, z piętrami klim.), morski (o niewielkich wahaniach temperatury i dość wysokich opadach, z maksimum w zimie; typowy gł. dla strefy umiarkowanej), kontynentalny (o dużych rocznych wahaniach temperatury — b. niska zimą, i niewielkich opadach, z maksimum w lecie; występuje gł. w strefie umiarkowanej), śródziemnomorski (ciepły, z suchym latem i deszczową zimą; charakterystyczny dla strefy podzwrotnikowej), monsunowy (ciepły, z suchą zimą i deszczowym latem; występuje w strefie podzwrotnikowej i umiarkowanej), klimat pustyń (skrajnie suchy, zwł. w strefie zwrotnikowej, lecz także w głębi kontynentów strefy podzwrotnikowej i umiarkowanej) i in.
    Pierwszej klasyfikacji k. dokonali Grecy (III w. p.n.e.), dzieląc Ziemię na 5 stref, w zależności od kąta padania promieni słonecznych (klimaty solarne): gorącą, 2 umiarkowane i 2 chłodne, rozgraniczone zwrotnikami i kręgami polarnymi. Nowsze klasyfikacje pojawiły się dopiero w końcu XIX w.; A. Supan, A.I. Wojejkow, W. Köppen wyróżnili również 5 stref termicznych, ograniczonych izotermami określonej wartości. W XX w. dokonano b. licznych podziałów klimatów na strefy i typy (W. Köppen, E. de Martonne, L.S. Berg i in., z Polaków — W. Gorczyński, W. Okołowicz), opartych na wskaźnikach termicznych i wilgotnościowych, często uwzględniających typy roślinności. Spośród nich najbardziej rozpowszechnił się podział Köppena, oparty na wartościach średnich miesięcznych temperatur, wielkości opadów rocznych i ich rocznym przebiegu (na półkuli 5 stref, 11 typów klimatu). Z lat 40. pochodzi klasyfikacja klimatów B.P. Alisowa (tzw. genetyczna), przeprowadzona na podstawie przeważających (w ciągu całego roku lub sezonowo) typów mas powietrznych (na półkuli 7 stref). Podział klimatów świata Okołowicza jest oparty na rozmieszczeniu zespołów fitosocjol. z uwzględnieniem stosunków termicznych i opadowych.

1. Nauka, która zajmuje się badaniem klimatu ?

 
KLIMATOLOGIA [gr.], geogr. nauka o klimacie, jego formowaniu się i zróżnicowaniu geogr. współcześnie oraz w przyszłości; zajmuje się badaniem procesów fiz. kształtujących klimat i wpływem czynników geogr. na przebieg tych procesów (k. ogólna lub fiz.), opisem klimatów różnych obszarów kuli ziemskiej i ich klasyfikacją (k. regionalna), badaniem klimatu w minionych epokach geol. i hist. (paleoklimatologia), badaniem i przewidywaniem zmian klimatu oraz wykorzystywaniem danych klim. w działalności człowieka (k. stosowana, obejmuje bioklimatologię i k. techniczną).

     2. Czym różni się pogoda od klimatu?

 
Pogodę najlepiej można scharakteryzować przez podanie jej czynników (składników, elementów meteorologicznych), z których za najważniejsze uznać można: temperaturę i wilgotność powietrza, ciśnienie atmosferyczne, prędkość i kierunek wiatru, rodzaj i wielkość zachmurzenia, wreszcie rodzaj i ilość opadu. O ile pogodę charakteryzują jej czynniki występujące w określonym miejscu i czasie, o tyle klimat jest charakteryzowany przez statystyczne (wieloletnie) rozkłady czynników pogodowych na określonym obszarze.

3. Jaki jest wpływ aktywności Słońca (plam słonecznych) na klimat Ziemi?

      
Zmiany zachodzące na Słońcu warunkują stałą słoneczną i stan jonosfery. Są one przenoszone na Ziemię poprzez ogólną cyrkulację atmosferyczną. Podczas maksymalnej aktywności Słońca (wzmożonego promieniowania krótkofalowego) wzrasta zawartość ozonu w atmosferze, determinującego temperaturę górnych warstw powietrza.
Ostatnio obserwuje się wzrost stężenia ozonu w atmosferze. Prowadzi to do ogrzania warstw atmosfery w strefie międzyzwrotnikowej — wzmożenia cyrkulacji południkowej górnych warstw atmosfery. Ciągi chronologiczne liczb Wolfa (liczb plam słonecznych) i temperatury powietrza wskazują, że podczas maksimów aktywności Słońca w cyklu 11. jest cieplej niż w czasie minimów (większe są również przyrosty drewna w lasach — grubsze słoje drzew). Jest to wynikiem zależności dystrybucji ciepła na powierzchni Ziemi od aktywności Słońca. Tendencja rosnąca aktywności Słońca i stałej słonecznej w ostatnich dwóch stuleciach może powodować znaczącą część postępującego ocieplenia klimatu Ziemi poprzez zmiany ogólnej cyrkulacji atmosferycznej.