 |
 |
 |
 |
| Zbocze Stromboli |
Krater pasożytniczy |
Siarka sublimacyjna |
Ruiny
Pompejów |
 |
 |
 |
 |
| Wulkan Stromboli |
Kratery Etny |
Krater Wulcano |
fragment krateru
Wezuwiusza |
Opis
poznawanych i fotografowanych miejsc
wulkanicznych Włoch.
1.
SYCYLIA
-
Sicilia, największa
wyspa na M.
Śródziemnym, oddzielona wąską Cieśn. Mesyńską od Płw.
Apenińskiego; pow. 25,4
tys. km2; wraz z pobliskimi wyspami
(Liparyjskie, Egady,
Pelagijskie, Pantelleria) stanowi region autonomiczny Włoch,
o łącznej
pow. 25,7 tys. km2 i 5 mln mieszk.
(1992); gł. m.: Palermo
(siedziba rady autonomicznej Sycylii), Katania, Mesyna, Syrakuzy.
Powierzchnia
Sycylii w większości wyżynna i górzysta;
pasma górskie (przedłużenie
Apeninów) zbud. gł. z wapieni
i piaskowców, na pn.-wsch. także
z gnejsów i łupków krystal.; na
pn. góry: Pelorytańskie, Monti
Nebrodi, Le Madonie (Carbonara, 1979 m),
masyw czynnego wulkanu Etna (3323 m); na zach.,
w części środk. i na pd. — wyżyny, na wsch.
aluwialna Niz. Katańska,
niewielkie niziny na wybrzeżach. Klimat śródziemnomor.;
średnia temp.
w styczniu 10–12°C, w lipcu
25–27°C (maks. ok. 40°C);
opady (gł.
w okresie jesienno-zimowym) od 400–600 mm na
nizinach do 1400 mm
w górach; gł.
rz.: Salso, Simeto. Roślinność typu makia i frygana,
w górach resztki
lasów dębowych i kasztanowych. Sycylia należy do
najsłabiej rozwiniętych
gospodarczo regionów Włoch; podstawą gospodarki jest
rolnictwo; gł. uprawy:
pszenica, jęczmień, rośliny strączkowe, drzewa cytrusowe, winorośl,
oliwki,
bawełna, warzywa; hodowla owiec, bydła, osłów,
mułów; rozwinięte rybołówstwo,
połów skorupiaków; niewielkie wydobycie ropy
naft. (w pobliżu Ragusy
i Geli) i gazu ziemnego, ponadto siarki, soli kam.
i potasowej,
marmurów; przemysł spoż., chem., maszyn.,
materiałów bud., włók.; duże
rafinerie ropy naft. w portach dowozowych ropy: Milazzo
i Auguście;
linie kol. i drogi kołowe, gł. wzdłuż wybrzeży; liczne
połączenia promowe
i lotn. z miastami Płw. Apenińskiego; linie promowe
na Maltę
i do Tunezji; ważniejsze porty mor.: Palermo, Augusta,
Milazzo, Katania,
Syrakuzy i Gela; rozwinięta turystyka.
2. ETNA - w średniowieczu
zw.
Mongibello, czynny wulkan we Włoszech, na Sycylii; najwyższy
i największy
w Europie; wys. 3323 m
(wskutek wybuchów ulega zmianom); powstał
w trzeciorzędzie; zbud. gł.
z trachitów i bazaltów;
z krateru na szczycie wydobywają się
pary i gazy, w czasie erupcji — bomby wulk.
i popiół; ponad 270
kraterów bocznych; na wsch. stoku rozpadlina (Valle del
Bove) o stromych
ścianach, głęb. do 1000 m.
Dolne stoki gęsto zaludnione; pola uprawne, sady i winnice
sięgają do 800–900
m; górna granica lasu na wys. 2200 m
(lasy zrzucające liście: dębowe i kasztanowe oraz
bukowe); do 3000
m
murawy wysokogórskie, powyżej zastygła lawa;
w górnym piętrze przez
większą część roku pokryta śniegiem (miejscami pola firnowe). Na wys. 2942 m
obserwatorium
wulkanologiczne; od 6190 p.n.e. zanotowano 203 wybuchy, najsilniejszy
1669
(zniszczona Katania), ostatni 17.07 –
09.08. 2001; turystyka
(droga z Katanii
do wys. 1880
m).
3.
WYSPY LIPARYJSKIE - (Wyspy
Eolskie), archipelag 18 wysp
wulk. na M. Tyrreńskim, we Włoszech (region Sycylia); 117 km2;
11
tys. mieszk. (1982); gł. w.: Lipari, Salina, Vulcano, Stromboli; na
Vulcano i
Stromboli czynne wulkany; uprawa winorośli, figowców;
hodowla owiec; turystyka.
STROMBOLI, stale czynny
wulkan na M. Tyrreńskim, w grupie W. Liparyjskich (Włochy);
wys. 926
m (część podwodna sięga
do głęb. 2300
m);
nadwodna część tworzy wyspę Stromboli o pow. 12,6 km2,
ok. 600
mieszk.; typ stratowulkanu, zbud. z ryolitów,
andezytów i bazaltów;
z przerwami co 10 min wyrzuca popioły, lapille
i bomby wulk.;
z kraterów stale wznosi się chmura dymu; ostatni
silny wybuch 1954; na
stokach winnice; turystyka.
4.
POMPEJE
- Pompeja, rzym. Pompei,
miejscowość
we Włoszech (Kampania), u pd. podnóża Wezuwiusza,
na wybrzeżu Zat.
Neapolitańskiej, na wsch. od m. Torre Annunziata. W starożytności m.
Osków;
VII–VI w.p.n.e. pod wpływem kolonii gr., od
V w. — Etrusków,
w końcu V w. podbite przez Samnitów, od 2.
poł. IV w. dominacja
wpływów rzym., od I w. p.n.e. miasto rzym.; ważny
port handl., ośr.
rzemieślniczy i miejscowość wypoczynkowa; 24 VIII 79 r. n.e.
w czasie
wybuchu Wezuwiusza zasypane kilkumetrową warstwą pyłów
(tufów) wulk., pod którą
przetrwał w b. dobrym stanie cały kompleks miejski;
wykopaliska (od 1748,
systematyczne od 1869); odsłonięto mury, a w ich obrębie
rynki, ulice,
świątynie, teatry, odeon, amfiteatr, termy, palestry, domy; we
wnętrzach
zachowało się wyposażenie, mozaiki i malowidła ścienne
— podstawa do badań
malarstwa staroż.; najcenniejsze znaleziska —
w Museo Nazionale
w Neapolu.
5. WEZUWIUSZ - Vesuvio, jedyny czynny
wulkan na lądzie eur., we Włoszech, na Płw.
Apenińskim, nad Zat. Neapolitańską (M. Tyrreńskie); powstał
w plejstocenie, ok. 200 tys. lat temu; wys. 1277 m;
głęb. krateru 30
m, średnica — 700 m;
od pn. strony stożek
Wezuwiusza jest otoczony półkolistym wałem, zw. Somma
(który stanowi resztki
dawnego stożka zniszczonego w 79 r.); wybuch w 79 r.
zasypał
Herkulanum, Pompeje i Stabie; następne wielkie wybuchy: 472,
512, 1631,
1794, 1872, 1906, 1944; na wys. 608 m
obserwatorium wulkanologiczne (od 1845); liczne stacje
prowadzące pomiary sejsmograf.; podnóża gęsto zaludnione;
w dolnym piętrze
winnice, sady, gaje kasztanowe;
Zdjęcia i mapy autora:
Sławomir Rostek,
Teksty
–
Multimedialna
encyklopedia PWN – 1/NATURA/ZIEMIA
|
